پروفسور پارتوريه و . . . ، اين خواص را كشف كرده‌اند ، غافل از آنكه تحقيقات اروپاييان از نظر طب گياهى در قرون اخير ، بيش از همه ، مرهون كوشش‌هاى مداوم و تحقيقات طبى عميق يك دانشمند بزرگ ايرانى به نام حكيم مير محمد مؤمن ، طبيب اعجوبه زمان شاه سليمان صفوى است كه كتاب خطىاش به نام تحفهء المؤمنين معروف به تحفهء حكيم مؤمن را از سيصد سال پيش ، سياحان و جهانگردان اروپايى به عنوان تحفهء نفيسى با خود به اروپا برده و در دسترس دانشمندان قرار دادند . حتى اين عمل در زمان خود ما نيز انجام گرفت و موقعى كه نمايندگان علمى يكى از كشورهاى هم‌جوار از دانشگاه تهران رسما ديدن كردند ، موقع مراجعت ، از طرف دانشگاه يك جلد كتاب تحفه به عنوان هديه به آنان داده شد . در دانشكدهء داروسازى تهران ، يك استاد متخصص گياهان طبى كه دايما كتاب تحفه را مرجع مطالعاتش قرار مىدهد ، مىگفت نوشته‌هاى اين كتاب براى من بيش از نوشته‌هاى قانون ابن سينا ارزش دارد ، مخصوصا آنجاها كه اشاره مىكند : « حقير به تجربه دريافته‌ام » . . . اينك خواص بادرنجبويه را با توضيحاتى در پرانتز از تحفه نقل مىكنيم تا اين مطلب بر خوانندگان عزيز چنان‌كه بايد و شايد معلوم شود . خواص بادرنجبويه در كتاب‌هاى قديم مقوى دل ( قلب ) ، دماغ ( مغز و مراكز عصبى ) ، حواس ( حواس پنجگانه ) ، معده ، مفرح و مفتح ( كلمه مفتح در چند مورد به كار مىرفته كه بعدا به موقع خود تفسير خواهيم كرد . در اينجا منظور رفع اسپاسم‌هاى احشا مىباشد ) ، ملطف طعام غليظ و هاضم ( هضم‌كنندهء غذاهاى ثقيل ) ، مورث ذكا ( هوش را برمىانگيزاند ) ، حفظ ( حافظه ) ، به جهت عسر النفس ( تنگى نفس ) ، خفقان ( منظور خفقان قلبى است كه آنژين دو پواترين باشد ) ، غشى ( سنكوپ ) ، فواق ( سكسكه ) ، مغص ( زورپيچ در ديسانترى ) ، امراض وركين ( مفصل ران ) ، گرده ( كليه ) ، رفع سموم مطلقا ( حكم ضد سم يا ترياق را دارد ) ، وحشت سوداوى ( دلهره و وحشت ماليخوليايى ) ، سدهء دماغ ( مولد صرع ) نافع ، برگ مسحوق ( كوبيده ) او از 5 درهم تا 10 درهم با شراب جهت گزيدن سگ ديوانه ( هارى ) ، رتيلا ( زهر رتيل ) شربا او ضمادا نافع و خاييدن ( جويدن ) او جهت رفع بدبويى دهان بسيار مؤثر و جلوس در او ( حمام موضعى )